Aanpassingsvermogen, we beheersen die kunst nog steeds uitmuntend, bleek deze week. 

Nog nooit na de Tweede Wereldoorlog werden de burgerrechten en de persoonlijke vrijheden in Europa zo sterk ingeperkt. Legervoertuigen rollen door stille stadscentra van Madrid en Wenen. In Berlijn zijn speeltuinen sinds donderdag afgezet met rood-wit lint en verbodsborden – speeltuinen!

Het protest tegen deze maatregelen is verwaarloosbaar. ...Toch leven juist in Duitsland ook andere zorgen. Zorgen die niet het virus betreffen, maar de toestand waarin covid-19 de Europese maatschappijen zal achterlaten als het voorbij is getrokken, ooit. 

‘Met adembenemende snelheid en een duizelingwekkende bereidheid van de bevolking worden rechten opgeschort die gedurende eeuwen moeizaam bevochten zijn.’ Historicus René Schlott, medewerker aan het Leibniz-Zentrum für Zeithistorische Forschung in Potsdam, voegt toe: ‘Dat doet het virus niet, dat doen wij zelf.’

Hij betwijfelt of Europa na de pandemie weer z’n oude, vrije democratische zelf zal worden. De gesloten grenzen, het buiten werking stellen van Schengen, de opnamestop voor vluchtelingen, somt Schlott op: ‘als zulke maatregelen eenmaal bestaan, blijken ze vaak lastig terug te draaien. Er is een precedent geschapen. Hoe kan een politicus hierna nog geloofwaardig verdedigen dat het sluiten van grenzen voor vluchtelingen uit humanitaire overwegingen geen optie is?’

Wat Schlott betreft hadden we het moeten laten bij handen wassen, afstand houden en het tijdelijk verbieden van grotere bijeenkomsten. Ook als hij de onheilspellende verhalen uit Italië hoort? ‘Juist als ik lees over de toestand in Bergamo, waar mensen niet eens afscheid mogen nemen van hun dierbaren, dan denk ik: dit gaat veel te ver.'..... 

...Ook Spiegel-columnist Sacha Lobo schreef een kritisch essay over het maatschappelijke klimaat dat hij door de vrijheidsbeperkingen ziet ontstaan. Hij maakt zich zorgen over wat hij ‘de paniek van de rede’ noemt, ‘de publieke woede dat andere mensen minder verstandig handelen dan jij’.

Lobo wil de ernst van de pandemie op geen enkele manier bagatelliseren, maar vindt dat burgers en politici moeten voorkomen dat de coronacrisis toch al bestaande kloven in de samenleving vergroot: tussen oorspronkelijke bewoner en immigrant, tussen arm en rijk. ‘In een met wc-papier volgestouwde villa met negen kamers is het makkelijker binnenblijven dan als alleenstaande moeder in een eenkamerflat.’ Ook Lobo vreest dat zo’n klimaat niet zomaar zal verdwijnen als de grootste dreiging voorbij is...

...De beroemde, 77-jarige Amerikaanse socioloog Richard Sennett gaf een telefonisch interview aan de Berlijnse krant Der Tagesspiegel. ‘Wij mensen zijn tegenstrijdig’, aldus Sennett. Paniek en solidariteit, egoïsme en menselijkheid, ze kunnen hand in hand gaan. Sociaal gedrag en moraal bestaan niet in hun puurste vorm. Dit is ook te zien bij soldaten in oorlog. Onder vuur zijn ze vaak tegelijkertijd egoïstisch en behulpzaam.’

Met Sennett in het achterhoofd is het mogelijk om, kijkend naar dezelfde gebeurtenissen van de afgelopen week, een minder dystopisch perspectief te schetsen. In landen waar miljoenen burgers en politici, een enkele verstokte twistzaaier uitgezonderd, in staat zijn zo eensgezind te improviseren in een noodsituatie – in zulke landen kan het ook na corona goed komen. 

Alles bij de bron; Volkskrant


 


Abonneer je nu op onze wekelijkse nieuwsbrief!
captcha